erdem çorapçıoğlu

Bir süre önce, halen uzak diyarlarda eğitim hayatını devam ettiren değerli arkadaşım / asistandaşım / meslektaşım, Murat tarafından gönderilen bir e-posta üzerine Dunning Kruger Etkisi ile ilgili bilgilere ulaştım. Öncelikle gelen e-postayı paylaşmak istiyorum;

Psikologlar Justin Kruger ve David Dunning’in tarihe geçmelerine vesile olan teorileri özetle, “cehalet, gerçek bilginin aksine, bireyin kendine olan güvenini artırır” der.

Metin çözme, araç kullanma, tenis oynama gibi çeşitli alanlarda yapılan araştırmaların sonucunda şu bulgulara ulaşılmıştır:

• Niteliksiz insanlar ne ölçüde niteliksiz olduklarını fark edemezler.
• Niteliksiz insanlar, niteliklerini abartma eÄŸilimindedir.
• Niteliksiz insanlar, gerçekten nitelikli insanların niteliklerini görüp anlamaktan da acizdirler.
• EÄŸer nitelikleri, belli bir eÄŸitimle artırılırsa, aynı niteliksiz insanlar, niteliksizliklerinin farkına varmaya baÅŸlarlar.

Değerlendirme zaafı

Ä°ki uzman daha sonra, bu teorilerini test etme fırsatı da buldular. Cornell Ãœniversitesi’ nden 45 öğrenciye bir test yaptılar, çeÅŸitli sorular sordular. Ardından öğrencilerden “testin sonucunda ne kadar baÅŸarılı olacaklarını tahmin etmelerini” istediler.

En baÅŸarısızların (yani sadece yüzde 10 ve daha az doÄŸru cevap verenlerin), testin yüzde 60′ına doÄŸru cevap verdiklerine, ayrıca iyi günlerinde olsalar yüzde 70′e ulaÅŸabileceklerine inandıkları ortaya çıktı.

En iyilerin (yani en az yüzde 90 doÄŸru sonuç alanların) en alçakgönüllü denekler olduÄŸu (soruların yüzde 70′ine doÄŸru cevap verdiklerini düşündükleri) görüldü.

Çalışan, kendi kapasitesini deÄŸerlendirmekten ve eksikliÄŸini teÅŸhis etmekten acizdir. Ama asıl vahim olan, bu “yetersizlik + haddini bilmeme” kokteylinin, mesleki açıdan, karşı koyulmaz bir itici güç oluÅŸturması. Kariyer açısından bir eksiyken, artıya dönüşmesi.

Ä°ÅŸinde çok iyi olduÄŸuna yürekten inanan “yetersiz”, kendini ve yaptıklarını övmekten, her iÅŸte öne çıkmaktan ve haddi olmayan görevlere talip olmaktan en küçük bir rahatsızlık duymayacaktır. Aksine bunu bir “hak”olarak görecektir.

Bu arada, gerçekten bilgili ve yetenekli insanlar ise çalışma hayatında “fazla alçakgönüllü” davranarak kendilerine haksızlık edecekler, öne çıkmayacaklar, yüksek görevlere kendiliklerinden talip olmayacaklar, kıymetlerinin bilinmesini bekleyecekler (ve bilinmeyince için için kırılacaklar ve kendilerini daha da geriye çekecekler) ve muhtemelen üstleri tarafından “ihtiras eksikliÄŸi” ile suçlanacaklardır.

Sonuçta, “kifayetsiz muhterisler” her zaman ve her yerde daha hızlı yükselecekler ve daha yukarılara çıkacaklardır.

Bu çalışmayla ilgili Wikipedia sayfasına buradan ulaşılabilir.

Yazının içerisinde bir yerlerde kendilerini bulan veya bulacak olanların tepki vermeden önce “tarihe geçmelerine vesile olan teori” ile ifade edilmek istenenin Psikoloji Alanında Nobel Ödülü ön bilgisini vermek isterim.

Örneklerini çevremize baktığımızda rahatlıkla görebileceğimiz bir durum.

Bu yazıyı Bertnard Russel‘in bir cümlesi ile bitirmek istiyorum;

Dünyanın en büyük problemi, akılsız ve fanatik kişilerin kendilerinden son derece emin olması, buna karşılık zeki insanların sürekli şüpheler içinde olmasıdır.

Murat’a bu paylaşımından dolayı teÅŸekkür ediyor, uzun bir aradan sonra böyle güzel bir konu ile günlüğüme geri dönmenin mutluluÄŸunu yaşıyorum.